انواع بحران و مدیریت آنها

مدیریت بحران

انواع بحران و مدیریت آنها

مدیریت بحران را می‌توان اینگونه تعریف کرد: سازماندهی و مدیریت منابع و مسئولیت‌ها برای روبرو شدن با شرایط اضطراری در تمام ابعاد، به ویژه آمادگی، پاسخگویی و بازسازی برای کم کردن اثرات بحران...

مدیریت بحران:
مدیریت بحران را می‌توان اینگونه تعریف کرد: سازماندهی و مدیریت منابع و مسئولیت‌ها برای روبرو شدن با شرایط اضطراری در تمام ابعاد، به ویژه آمادگی، پاسخگویی و بازسازی برای کم کردن اثرات بحران.       

انواع بحران:   
هیچ کشوری از بحران مصون نیست، البته میزان آسیب‌پذیری در برابر بحران متفاوت است. بحران بر چهار نوع اصلی است:

بحرانهای طبیعی:
این نوع از بحران شامل سیل، گردباد، زلزله و آتشفشان است که اثرات نخستین آنها بر سلامت انسانها است و اثرات ثانویه مرگ و  میر بیشتر را سبب می‌‌گردد ؛ سیل باعث زمین لغزه، زلزله باعث آتش‌سوزی، سونامی مسبب سیل‌های گسترده و توفانهای سخت باعث فرورفتن گذرگاه‌ها می‌شوند.

اضطرارهای محیطی:
این اضطرار، حوادث تکنولوژیکی یا صنعتی را در بر می‌گیرد که معمولا توسط مواد خطرزا و هنگام تولید، استفاده یا جا‌به‌جایی این مواد پدید می‌آیند. آتش‌سوزی گسترده‌ جنگلها جزو این دسته محسوب می‌شود زیرا که توسط انسانها ایجاد می‌گردد.

اضطرارهای مرکب:
این‌گونه اضطرار درهم‌شکستن قدرت، اشغالگری و حمله به تاسیسات استراتژیک را شامل می‌شود. اضطرارهای مرکب شرایط تعارض و جنگ را در بر می‌گیرد.

اضطرارهای فراگیر:
این اضطرار هجوم ناگهانی بیماری مسری را  شامل می‌شود: بر سلامت انسان اثرگذار است، خدمات و تجارت را به هم می‌ریزد و هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی به بار می‌آورد.      

هر بحران می‌تواند خدمات اصلی مانند مراقبتهای بهداشتی، برق، آب، فاضلاب، دفع زباله، حمل و نقل و ارتباطات را مختل کند. اختلالات به طور جدی بر موضوع سلامتی، شبکه‌های اجتماعی و اقتصادی مردم محلی و کشورها اثرگذار هستند. پس از کاهش اثر نخستین،  بحرانها یک اثر عمده و بلند‌مدت نیز بر مردم دارند. ضعف برنامه‌ریزی در کمک رسانی هم بر قربانیان حادثه و هم بر گروه‌های امدادگر و خیر، اثری بس منفی دارد. بنابراین، بهتر است که درمان‌شناسان به جای فعالیت انفرادی به برنامه‌ تعیین شده بپیوندند.
سازمانهای محلی، منطقه‌ای، ملی و (در صورت نیاز) بین‌المللی در واکنش انسان‌دوستانه در برابر بحران مشارکت می‌کنند. هر یک از آنها دارای یک برنامه‌ی آماده‌ مدیریت بحران می‌باشند. این برنامه‌ها شامل پیشگیری، آماده‌سازی، کمک‌رسانی و بازسازی هستند.

پیشگیری از بحران   
فعالیت‌هایی هستند که برای فراهم آوردن امکان محافظت دایمی در برابر بحران انجام می‌گیرند. همه‌ بحرانها به ویژه بحرانهای طبیعی قابل پیشگیری نیستند، اما با طرح تخلیه‌ به‌موقع، برنامه‌ریزی محیطی و طرح استاندارد می‌توان خطر مرگ و آسیب را کاهش داد. در ژانویه‌ سال 2005، 168 دولت طرح جهانی 10 ساله‌ای به نام "چارچوب هیوگو" را برای کاهش خطرات بحرانهای طبیعی در میان خود پذیرفتند. این طرح شامل اصول راهنما، اولویت در عمل و راهکارهای کاربردی برای رسیدن به جهندگی بحران در جوامع آسیب‌پذیر است.  

آمادگی در برابر بحران         
این مجموعه فعالیتها طراحی شده‌اند تا میزان مرگ و میر و تخریب را به حداقل برسانند؛ مثلا با دور کردن مردم و دارایی‌ها از محل خطرناک و با کمک‌رسانی بموقع، عملیات نجات، بازسازی و توانبخشی موثر. آمادگی، بهترین راه کاهش اثرات بحران است. مدیریت و آماده‌سازی جمعی می‌باید اولین اولویت در مدیریت درمان را داشته باشد.      

کمک‌رسانی در بحران       
واکنش هماهنگ آژانسهای مختلف است برای کاهش اثرات بحران و پیامدهای بلند‌مدت آن. عملیات کمک‌رسانی شامل نجات، جابجایی، فراهم نمودن آب و غذا، پیشگیری از بیماری، مرمت خدمات حیاتی مانند مخابرات و ترابری، فراهم آوردن سرپناه موقت و مراقبتهای اورژانسی است.

بازسازی پس از بحران      
نیازهای اورژانسی یکباره پیش می‌آیند و بحران اولیه تمام می‌شود، اما مردم بحران‌زده و انجمنهای حامی آنها هنوز آسیب‌پذیرند. عملیات بازسازی شامل بازسازی زیربناها، مراقبتهای بهداشتی و توانبخشی است؛ که باید همراه باشد با عملیات نوسعه مانند تشکیل نیروهای انسانی برای مراقبتهای بهداشتی و ممارست و خط مشی رو به رشد برای پرهیز از به وجود آمدن شرایط مشابه در آینده. 
مدیریت بحران با توسعه پایدار پیوند خورده‌است؛ به ویژه در ارتباط با افراد آسیب‌پذیر مانند معلولین، سالخوردگان، کودکان و دیگر گروه‌های دور از مرکز توجه.    

مترجم: ندا عرب