تولید و قاچاق مواد مخدر، نان تروریسم است

گفتگو

تولید و قاچاق مواد مخدر، نان تروریسم است

«دین‌محمد مبارزراشدی» وزیر مبارزه با موادمخدر افغانستان ضعف درونی حکومت مرکزی افغانستان در مبارزه با موادمخدر را رد نمی‌کند و می گوید:...

فریبا پژوه
گفت‌وگو با وزیر مبارزه با موادمخدر افغانستان همه مشکلات کشورهای جهان را که با پدیده موادمخدر دست به گریبان هستند، یادآوری می‌کند. به گزارش سازمان‌ملل‌متحد در 10سال گذشته افغانستان بیش از 70میلیارددلار موادمخدر تولید کرده که از این مقدار تنها دومیلیارددلار به افغانستان رسیده و 66میلیارددلار سهم حامیان و مافیای کشت و قاچاق موادمخدر در خارج از مرز‌های این کشور بوده است. به نظر می‌رسد حتی اگر سهم دلالان و کشاورزان افغانستانی از کاشت و قاچاق موادمخدر اندک باشد، بازهم اراده‌ای برای مبارزه جدی و موثر با تولید موادمخدر در این کشور وجود ندارد. بی‌ثباتی سیاسی، جنگ و ناامنی و افزایش نسبی قیمت موادمخدر، نیروی کاری ماهر و ارزان و زمین‌های حاصلخیز در جنوب این کشور از یک‌سو و افزایش سطح تقاضای بین‌المللی مصرف موادمخدر از سوی دیگر، هرکدام از جمله دلایلی است که باعث افزایش تولید روزافزون موادمخدر در این کشور می‌شود. «دین‌محمد مبارزراشدی» آخرین وزیر مبارزه با موادمخدر افغانستان در کابینه «حامد کرزای» و دولت موقت وحدت ملی ضعف درونی حکومت مرکزی افغانستان در مبارزه با موادمخدر را رد نمی‌کند، اما کمک‌های مالی بین‌المللی برای مبارزه با کشت و قاچاق موادمخدر به افغانستان را ناچیز می‌داند. گفت‌وگوی «شرق» با وزیر مبارزه با موادمخدر جمهوری اسلامی افغانستان را بخوانید:
 
براساس «ارزیابی تریاک افغانستان در سال2013» که به‌تازگی توسط «یوآن‌اودیسی» وزارت مبارزه با موادمخدر افغانستان منتشر شده است، کشت خشخاش در افغانستان در سال2013 به میزان 36درصد افزایش یافته و رکورد بالایی را به خود اختصاص داده است. چرا؟
من یک سال است که به عنوان وزیر مبارزه با موادمخدر انتخاب شده‌ام. در این یک‌سال تمام تلاش‌ها بر این بوده که ما باید نمودار مصرف تریاک را پایین بیاوریم. در این رابطه چندمشکل داشتیم و چندکار انجام دادیم. اولین مشکل ما این بود که در سال2014 با توجه به طولانی‌شدن روند برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری و انتقال مسوولیت‌های امنیتی و اقتصادی از نیروهای بین‌المللی به حکومت افغانستان، اوضاع امنیتی در سال 2014 به‌شدت منفی شد که این مساله در طول 13سال گذشته بی‌سابقه بود. باید توجه داشت که مبارزه با کشت خشخاش رابطه مستقیمی با امنیت دارد. تریاک در کابل کشت نمی‌شود. کشت خشخاش در ولایات افغانستان است. خشخاش در 9ولایت جنوبی کشت می‌شود که این ولایات محل جنگ و تصرف طالبان است.
 
ولایات فاریاب و بلخ که پیش از این عاری از کشت خشخاش اعلام شده بودند، دوباره به زیر کشت خشخاش رفته‌اند... .
البته بلخ دوباره عاری شده است اما همه این موارد به این دلیل اتفاق افتاده که وضعیت امنیتی کشور مناسب نیست. اوضاع کارهای حکومت در یک‌سال گذشته در حالت رکود بوده است. کمک‌کنندگان جامعه جهانی در طول سال گذشته در حالت انتظار بودند و کمک‌های آنها به ما نمی‌رسید. با توجه به همه این مشکلات تلاش ما این بود که کشت موادمخدر افزایش نداشته باشد. ما تا جایی که توانستیم از کشت موادمخدر در مزارع افغانستان جلوگیری کردیم. برنامه دیگری هم داریم که براساس آن سالانه باید بخشی از مزارع کوکنار را تخریب کنیم. در سال‌های گذشته هفت‌هزارو700هکتار زمین تخریب شد و همچنین در سال2014، 21هزارهکتار مزرعه کشت کوکنار را تخریب کردیم. 20هزارهکتار از این زمین‌ها مربوط به ولایت هلمند بود. باید توجه داشته باشیم که هلمند به تنهایی 46درصد موادمخدر افغانستان را تولید می‌کند. از سوی دیگر انتخابات دقیقا با روزهایی که ما باید عملیات تخریب را انجام می‌دادیم، همزمان بود. عملیات تخریب مزارع خشخاش قرار بود تنها تنها در 20روز صورت گیرد که با توجه به اینکه انتخابات برگزار می‌شد، نیروهای پلیس و امنیت ملی وجود نداشت که به تخریب مزارع بپردازد و مساله دوم این بود که از نظر امنیتی چون انتخابات بحث بسیار بزرگی در افغانستان بود. ما در پروسه انتخابات بر اساس دستورالعمل شورای‌امنیت ملی افغانستان نتوانستیم به تخریب مزارع کوکنار بپردازیم. ما تنها توانستیم دوهزارو700هکتار زمین را تخریب کنیم این در حالی است که طبق برنامه باید 21هزارهکتار زمین کشاورزی تحت کشت خشخاش را تخریب می‌کردیم.
 
شما به تاثیر طولانی‌شدن روند انتخابات در مبارزه با کشت موادمخدر اشاره می‌کنید. این در حالی است که بر اساس گزارش‌ها امروز میزان کشت خشخاش از زمان طالبان نیز بیشتر شده است. با توجه به حجم میلیارددلاری کمک‌های بین‌المللی در 13سال گذشته، دولت آقای‌کرزای برای مبارزه با موادمخدر چه کاری انجام داده است؟ 
13سال پیش و در آغاز فعالیت حکومت انتقالی در همه ولایات افغانستان خشخاش کشت می‌شد این در حالی است که امروز 15ولایت افغانستان عاری از کشت کوکنار است. به این ترتیب مشخص است که مبارزه با کشت خشخاش صورت گرفته است.
 
اما هنوز 18ولایت دیگر افغانستان زیر کشت کوکنار است.
این بخش‌ها توسط طالبان ناامن می‌شود. به این معنا که طالبان و مخالفان مسلح و مافیای موادمخدر در برخی نقاط مردم را مجبور به کشت مواد تریاک کردند و می‌کنند و حتی برای کشت خشخاش از سوی طالبان مشوق‌هایی نیز تعیین می‌شود.
 
نه‌تنها کشت موادمخدر ادامه دارد، بلکه از زمان طالبان افزایش هم پیدا کرده است.
بحث تریاک مثل بحث تروریسم در افغانستان است؛ همان‌طور که بحث تروریسم یک مساله بین‌المللی است، موادمخدر هم مانند تروریسم یک مساله بین‌المللی است. قربانی این مساله افغانستان است ولی با عزم بین‌المللی و مشارکت صادقانه همسایه‌های افغانستان می‌توان با این مساله مواجه شد. تروریسم و موادمخدر را نمی‌توان از یکدیگر جدا کرد ولی متاسفانه هم جامعه جهانی و هم حکومت افغانستان در 13سال گذشته این‌دو را در یک بسته قرار نداده بودند. همه می‌خواستند با تروریسم مبارزه کنند و به مساله موادمخدر به عنوان یک مشکل جنبی نگاه کردند. در افغانستان با تروریسم مبارزه شد ولی با نان تروریسم یعنی همان موادمخدر مبارزه نشده است.
از سوی دیگر کاهش تقاضا یکی از مسایل مهم موثر در کاهش رشد کشت خشخاش در افغانستان است که جامعه جهانی در این مساله هیچ دستاوردی نداشته است. در 13سال گذشته حتی نتوانسته میزان مصرف و تقاضای موادمخدر را در کشور خود کاهش دهد. طبق قانون عرضه و تقاضا هرجا عرضه بالا باشد تقاضا هم افزایش پیدا می‌کند. در سال2014 یک‌کیلوتریاک از یک‌دهقان به قیمت 133دلار خریداری شده است. این مبلغ بالایی نیست. اگر تقاضا پایین بیاید باز هم نرخ تریاک پایین‌تر می‌آید و وقتی که نرخ خرید تریاک از کشاورز پایین بیاید، کشت آن برای کشاورزان مقرون‌به‌صرفه نخواهد بود. جامعه جهانی برای مبارزه با موادمخدر در افغانستان به اندازه خود کمک نکرده است، کشورهای ایالات‌متحده و بریتانیا در حد کمک‌های جانبی در مبارزه با موادمخدر به افغانستان کمک کرده‌اند اما ژاپن، ایران، روسیه، کانادا، اندونزی، استرالیا و آلمان کمک‌های کمتری به افغانستان برای مبارزه با موادمخدر داشته‌اند. مساله مهم اینجاست که کمک‌های بین‌المللی به دست دولت افغانستان نرسیده است. کمک‌های خارجی توسط کمک‌کنندگان مصرف شده است. پول اختیاری در دست دولت افغانستان وجود نداشته است.
 
گفته می‌شود قاچاق موادمخدر و کشت خشخاش در میان لایه‌های مختلف حکومت در افغانستان طرفداران زیادی دارد به طوری‌که اگر قرار باشد مبارزه‌ای جدی با این مساله صورت بگیرد، احتمال انحلال حکومت‌مرکزی وجود دارد. نظر شما در این زمینه چیست؟
باید اعتراف کنم نیمی از مشکلاتی که منجر به این شد که کمک‌های بین‌المللی به دولت تعلق نگیرد، ضعف دولت مرکزی افغانستان بود. کمک‌کننده‌ها با توجه به مشکلاتی که در حکومت افغانستان وجود داشت کمک‌های خود را غیراختیاری کردند. بی‌شک یکی از مشکلات بزرگ افغانستان فساد مالی و اداری است و یکی از وعده‌های وظایف حکومت وحدت‌ملی مبارزه با فساد است. البته باید تاکید کنم مساله فساد آنقدر وسعت ندارد که در صورت مبارزه با آن کل حکومت را تحت‌الشعاع خود قرار دهد. بی‌شک افرادی در رده‌های حکومت و دولت افغانستان وجود دارند که دستشان در مساله فساد آغشته است.
 
روند کار دولت جدید را در مبارزه با کشت و قاچاق موادمخدر چطور پیش‌بینی می‌کنید؟
دولتی که به عنوان وحدت ملی آمده و وعده‌هایی را به مردم داده است، در صورت عملی‌شدن این وعده‌ها خودبه‌خود کشت تریاک در افغانستان کاهش پیدا می‌کند ولی از بین نمی‌رود. مساله ازبین‌رفتن کامل موادمخدر در افغانستان نیاز به عزم جدی بین‌المللی دارد. باید به این مساله توجه کرد بخشی از کمک‌های خارجی که برای مبارزه با موادمخدر به افغانستان اختصاص یافته است برای ساختن ساختمان‌ها و دفاتر مبارزه با موادمخدر مصرف شده و به‌طور خاص برای از بین‌بردن کشت موادمخدر هزینه نشده است. وزارت مبارزه با موادمخدر از این پس سعی دارد به درآمد زراعت و زندگی و معیشت دهقانان توجه بیشتری داشته باشد.
 
در ایران و در برخی از کشور‌های دیگر محصولات کشاورزی به طور تضمینی توسط دولت خریداری می‌شود. آیا دولت افغانستان اقدامات مشابهی را در این زمینه انجام داده است؟ توجه کنید دولت می‌تواند برای مدیریت کشت موادمخدر میزان مشخصی را در مناطقی که به هردلیل کشت در آنها متوقف نمی‌شود، برای مصارف دارویی به‌صورت تضمینی خریداری کند تا هم کشاورز ضرر نکند و هم دولت بتواند این مساله را مدیریت کند و زمین‌های زیر کشت موادمخدر کاهش یابد.
یکی از کارهایی که وزارت مبارزه با موادمخدر انجام می‌دهد، این است که طرح «معیشت بدیل» را برای دهقان‌ها اجرا کند. دولت قصد دارد به تقویت کشت محصولات کشاورزی جایگزین تریاک بپردازد. این در حالی است که ابتدا باید مساله زراعت در افغانستان به طور کلی تقویت شود. باید نسبت به هرمنطقه جایگزین‌های تریاک را کشت کنیم، مثلا در هرات زعفران را جایگزین کشت تریاک قرار داده‌ایم. در برخی ولایات دیگر طبق برنامه‌ها قرار است زیتون به جای تریاک کشت شود و در برخی ولایات سعی می‌کنیم زنبور‌داری را جایگزین کشت تریاک کنیم. در حال حاضر دولت هم توانایی مالی خرید تضمینی محصولات کشاورزی را ندارد اما می‌تواند زراعت موجود در افغانستان را تقویت کند و برای آن بازاریابی جهانی و استانداردهای تجارتی ایجاد کند.
 
فساد اداری و مالی در افغانستان مساله مهمی است. مساله قاچاق اسلحه و موادمخدر در صدر مسایلی است که در آن انگشت‌اتهام به سوی حکومت افغانستان نشانه می‌رود. رسانه‌ها بارها در مورد نقش برادر رییس‌جمهور پیشین افغانستان در مافیای موادمخدر اطلاع‌رسانی کرده‌اند و به نظر می‌رسد او سرانجام به همین دلایل کشته شد.
ارایه حکومتداری بهتر مشروط به این است که با فساد مبارزه شود. امکان ندارد فساد و حکومتداری خوب با هم ارایه شوند. مبارزه با فساد از اولی‌ترین بخش‌های حکومت وحدت ملی است و اگر اصلاحاتی صورت گیرد رشوه‌خواری و فساد اداری در تمام سطوح از بین می‌رود. به همین ترتیب وضعیت در رابطه با مبارزه با کشت و قاچاق موادمخدر هم می‌تواند بهتر شود.
بین فساد و موادمخدر یک همپوشانی بسیار جدی وجود دارد. این‌دو کاملا به هم وابستگی و پیوستگی دارند. دولت قانون پولشویی و تطهیر پول را یک‌ماه پیش تصویب کرد تا دیگر کسی نتواند پول حاصل از قاچاق موادمخدر را وارد اقتصاد افغانستان کند.
 
در مدتی که شما به‌عنوان وزیر مبارزه با موادمخدر افغانستان فعالیت داشته‌اید، همکاری‌های افغانستان و ایران در مبارزه باموادمخدر چگونه بوده است؟
افغانستان شش‌کشور همسایه دارد که مبارزه با کشت موادمخدر باید بین این کشور و همسایه‌هایش مشترک باشد. یکی از عواملی که باعث شده مبارزه با موادمخدر به‌خوبی انجام نشود، این بود که همکاری‌های منطقه‌ای در این خصوص با ضعف‌هایی همراه بوده است. همسایه‌های ما از جمله ایران برای مبارزه با مواد باید همکاری خود را با کشور ما افزایش دهند. ایران یکی از کشور‌هایی است که بیشترین تعداد افغانستانی‌ها را در خود داشته و دارد و بنا براین زمینه قاچاق موادمخدر در این کشور بیشتر است. از این گذشته ایران یکی از کشورهای تقاضا‌کننده و مصرف‌کننده موادمخدر در منطقه است. به نظرم باید به همین دلایل همکاری‌های ما بیشتر شود.
 
شرایط دیگر همسایه‌ها در مبارزه با موادمخدر چگونه است؟
روسیه در سال، 30هزارجوان خود را بر اثر اعتیاد به موادمخدر از دست می‌دهد و بنابراین باید بیش از این به مساله مبارزه با موادمخدر در افغانستان کمک کند. ایران و روسیه دوکشوری که هم قدرت مبارزه دارند و هم آسیب‌های جدی از مساله موادمخدر متوجه آنهاست، نیاز دارند که با ما بیشتر همکاری کنند.
 
در طول سال‌های متمادی بسیاری از نیروهای ایرانی به‌خصوص در مناطق مرزی برای مبارزه با موادمخدر شهید شده‌اند. ایران برای مبارزه با موادمخدر هزینه‌های مالی و انسانی زیادی داده و می‌دهد. در عین‌حال طبق قوانین، مجازات‌های سنگینی برای قاچاقچیان موادمخدر در ایران در نظر گرفته و اجرا می‌شود. مبارزات و مجازات‌های شما در رابطه با قاچاقچیان موادمخدر چیست و چگونه اعمال می‌شود؟
طبق قانون برای قاچاقچیان موادمخدر حکم زندان در نظر گرفته می‌شود.
 
اما به نظر می‌رسد جدیتی که لازم است برای مبارزه با قاچاقچی‌های موادمخدر در افغانستان وجود ندارد.
یکی از مسایل مهمی که برای مبارزه جدی با کشت و قاچاق موادمخدر باید تغییر کند، قوانین جزایی افغانستان است. اگرچه من با اعدام قاچاقچی‌های موادمخدر مخالف هستم، ولی باید به میزان زندان افرادی که به جرم کشت و قاچاق موادمخدر بازداشت می‌شوند، اضافه شود.
ایران یکی از مصرف‌کنندگان موادمخدر است و در مبارزه با مساله موادمخدر پول زیادی را مصرف می‌کند و بسیاری از نیروهای انتظامی و نظامی‌اش را نیز در این مبارزه از دست می‌دهد. اما این مبارزه ایران را از مبارزه منطقه‌ای با افغانستان بی‌نیاز نمی‌کند. اگر همکاری‌های منطقه‌ای ایران، افغانستان و کشور‌های منطقه افزایش پیدا کند، مبارزه با موادمخدر در ایران نیز با هزینه‌های مالی و انسانی کمتری مواجه خواهد شد. پیشنهاد ما این است که ایران بخشی از پول‌هایی را که در داخل این کشور برای مبارزه با موادمخدر هزینه می‌کند، در همکاری‌های منطقه‌ای و جلوگیری از کشت مصرف کند.
 
آیا موادمخدر صنعتی در افغانستان تولید یا مصرف می‌شود؟
در افغانستان هردو این مواد مصرف می‌شود. در این اواخر مصرف موادمخدر صنعتی افزایش داشته و بیشتر مصرف‌کنندگان صنعتی افرادی هستند که بیرون از افغانستان زندگی می‌کرده‌اند.
 
سن اعتیاد در افغانستان چقدر است؟
این میانگین را نمی‌توان به طور دقیق مطرح کرد چراکه آمار نفوس و سرشماری دقیقی هنوز در افغانستان وجود ندارد، ولی بیشترین قشر مصرف‌کننده موادمخدر را جوانان تشکیل می‌دهند.
 
در چندروزی که من در کابل بودم در بسیاری از خیابان‌ها تجمع افراد معتاد را دیدم که در ملأعام در حال مصر ف موادمخدر هستند. محل اجتماع آنها در شهر کابل بیشتر در نزدیکی استادیوم ورزشی و زیر پل سوخته است. آیا مصرف موادمخدر در ملأعام، قانونی است؟ قانون و دولت چه برخوردی با این مساله می‌کند؟
مصرف، کشت و قاچاق موادمخدر طبق قانون در افغانستان جرم محسوب می‌شود. ولی در مواردی هم اگر انجام می‌شود، افراد مجرم محسوب می‌شوند. البته اجرای قانون در افغانستان با مشکلات زیادی مواجه است و پلیس و مراکز امنیتی بیشتر به مبارزه با تروریسم و عملیات‌های انتحاری مشغول هستند و از این مساله غفلت شده است اما در مجموع طبق قانون، مصرف موادمخدر در ملأعام هم جرم محسوب می‌شود.
 
رسانه‌های افغانستان در ترویج فرهنگ و مبارزه علیه کشت و قاچاق موادمخدر چه نقشی داشته‌اند؟
دادن آگاهی به عامه و تبلیغات عمومی در هرکشور و برهر موضوع تاثیرگذار است. این تبلیغات علیه کشت و مصرف موادمخدر در رسانه‌های افغانستان هم وجود داشته است. وزارت موادمخدر در حال ساخت یک سریال 30قسمتی تلویزیونی در رابطه با مبارزه با موادمخدر است.در این سریال سعی شده به همه ابعاد تاثیرگذاری منفی موادمخدر در زندگی فردی و اجتماعی افراد پرداخته شود.
 
درباره افزایش میزان سطح زیر کشت مزارع خشخاش در افغانستان چه کسی مقصر است؟
نمی‌توان دنبال مقصر گشت. افغانستان جای سختی برای کارکردن است. اینجا هنوز هم جنگ است و قضاوت آنچه در افغانستان می‌گذرد، از بیرون به واقعیت نزدیک نیست. یکی از وظایف ما تخریب مزارع کوکنار است. در بسیاری از ولایات وقتی نیروهای ما برای تخریب مزارع می‌رفتند، همان‌موقع جنگ نیز آغاز می‌شد. درست با آغاز عملیات تخریب مزارع خشخاش، راکت و گلوله به سمت نیروهای ما شلیک و یک جنگ تمام‌عیار در مزرعه آغاز می‌شود. فکر می‌کنم هم جامعه جهانی و هم حکومت افغانستان نیازمند تغییر استراتژی در مبارزه با موادمخدر در افغانستان هستند.