وقتی مرگ در می‎زند...

تاثیر مواد روانگردان در گفتگو با دکتر سعید صفاتیان

وقتی مرگ در می‎زند...

متأسفانه شخص با مصرف موادصناعی، دیگر حالت عادی ندارد و اقدام به ارتباط جنسی پرخطر می‌‌کند

چند سالی می‌‌شود که مواد‌‌محرک و قرص‌‌های روان‌‌گردان مانند نقل و نبات بین جوانان رد و بدل می‌‌شود. اگر چه ما در این گفت‌‌و‌‌گو به بهانه تأثیر قرص‌‌های روان‌‌گردان و الکل بر ابتلا به ایدز، سراغ دکتر «سعید صفاتیان» مدیر کل سابق درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر رفتیم، اما در کنار این موضوع، به نکات دیگری هم رسیدیم که خواندنش را به جونان و خانواده‌‌ها توصیه می‌‌کنیم! 
 
مهدی بیات

آقای دکتر! مواد محرک چه تفاوتی با مواد مخدر دارند؟
مواد مخدر بیش از هزار سال قدمت دارد، اما مواد محرک، حدود یکصد و بیست سال. در کشور ما هم نزدیک 6 تا 7 سال است که رشد پیدا کرده است. به‌‌گزارش آمارهای جهانی، این مواد بیش از 50 میلیون مصرف کننده در جهان دارد که رقم قابل ملاحظه‌‌ای است. مواد محرک در میزان تأثیر و عملکرد، بسیار مخرب‌‌تر از مواد مخدر است.

تأثیر قرص‌‌‌‌های روان‌‌گردان بر انسان چگونه است؟
از لحاظ تأثیر دو نوع هستند. دسته‌‌ای توهم‌‌زا هستند و توهم‌‌های بینایی، شنوایی، لامسه و... در فرد ایجاد می‌‌کنند و دسته‌‌ای دیگر محرک هستند و احتمال ابتلا به بیماری ایدز را افزایش می‌‌دهند.

آیا واقعاً مصرف قرص‌‌های روان‌‌گردان و الکل در ابتلا به بیماری ایدز تأثیر دارد؟ قبول کنید کمی باورش کمی سخت است...
بله! تاثیر دارد. ببنید دو حالت دارد. بسیاری از قرص‌‌های روان‌‌گردان از راه تزریق وارد بدن می‌‌شوند. از سوی دیگر استفاده از الکل و قرص‌‌های روان‌‌گردان روی مغز تأثیر می‌‌گذارد و فرد دست به اعمال غیر‌‌ارادی می‌‌زند و فرد را در معرض رابطه جنسی محافظت نشده قرار می‌‌دهد. متأسفانه شخص با مصرف موادصناعی، دیگر حالت عادی ندارد و اقدام به ارتباط جنسی پرخطر می‌‌کند. علاوه بر میل کاذب جنسی، افراد معتاد به این مواد، حالت طبیعی خود، خصوصاً قدرت قضاوت و اعتماد را از دست می‌‌دهند و متأسفانه بسیاری از خودکشی‌‌ها و دیگرکشی‌‌هایی که در صفحه حوادث روزنامه‌‌ها می‌‌خوانیم نتیجه مصرف این دست قرص‌‌های محرک است. آمار سوءظن و به‌‌قتل رساندن همسر در میان افرادی‌‌که مواد صناعی مصرف می‌‌کنند بسیار بالاست.

درمان اعتیاد به قرص‌‌های روان‌‌گردان چگونه است؟
مواد روان‌‌گردان یک فرق عمده‌‌ای با موادمخدر دارند. مخدرها مثل تریاک، هروئین و... از این دست مواد که مردم به‌‌خوبی با عوارض اینها آشنا هستند، قابل درمان هستند. اما قرص‌‌های روان‌‌گردان درمان دارویی ندارند! مثلاً ما شخصی را که معتاد به هرویین است را تحت درمان قرار می‌‌دهیم، ولی قرص‌‌های روان‌‌گردان این‌‌طور نیستند. فرقی هم نمی‌‌کند که فرد، معتاد به‌‌کدام نوعش باشد. نه در ایران و نه در هیچ‌‌جای دنیا درمان ندارد. یعنی اگر شخصی اکستازی مصرف کند و برای درمان به پزشک مراجعه کند، پزشک نمی‌‌تواند بگوید که از امروز بجای اکستازی از فلان داروی نگهدارنده استفاده کن. نکته دوم؛ روان‌‌درمانی برای ترک اعتیاد به قرص‌‌های روان‌گردان، بسیار طولانی‌‌مدت است. چیزی حدود دست کم یکسال تا یکسال و نیم. و بازگشت به استفاده دوباره از قرص‌‌های روان‌‌گردان در این‌‌گونه افراد بسیار زیاد است. قابل توجه است که بدانید وابستگی به‌‌این مواد، بیشتر از موادمخدر است. در حوزه اعتیاد؛ تعریفی که از وابستگی داریم این‌‌است که شخص همه‌‌چیز زندگیش را کنار می‌‌گذارد و مواد را مصرف می‌‌کند. نکته آخر؛ نتیجه بسیاری از تحقیقات در دنیا نشان می‌‌دهد که بسیاری از معتادان به مواد روان‌‌گردان با یکبار مصرف، وابسته شده‌‌اند.

بدن انسان با مواد صناعی سازگاری دارد؟
ما در بدنمان هرمونی داریم به نام هرمون پاداش یا دوپامین. زمانی که شخص از چیزی لذت می‌‌برد، سطح این هرمون بالا می‌‌رود. متأسفانه وقتی شخصی مواد‌‌محرک مصرف می‌‌کند، میزان دوپامین در خون آنقدر بالا می‌‌رود که شخص از هیچ‌‌چیز طبیعی لذت نمی‌‌برد. از یک‌‌منظره زیبا، از کتاب خواندن و... حتی از یک غذای خوب دیگر لذت نمی‌‌برد و همیشه به‌‌دنبال بازگشت به گذشته است که دوباره بتواند از لذت طبیعی برخوردار شود ولی نمی تواند و این برگشت به عقب همیشه برایش دردسر‌‌ساز است و این باعث م‌‌ شود که مصرف موادش را هر روز، بیشتر از قبل کند. عوارض روانی این‌‌هم بسیار زیاد است، یعنی شخص اختلالی در عملکرد فعالیت هایش بوجود می‌‌آید و موقعیت اجتماعیش را از دست می‌‌دهد. عموماً افسردگی واضطراب در این‌‌گونه افراد بسیار بالاست و افسردگی‌‌های آنها از نوع افسرگی مقاوم درمان است. درمان‌‌های دارویی به‌‌راحتی جواب‌‌گو نیست. تعداد زیادی از اینگونه افراد پس از دو تا سه سال مصرف مواد صناعی، دیگر درمان سرپایی جواب‌‌گویشان نیست و باید بستری شوند. متأسفانه بستری‌‌هایشان هم طولانی‌‌مدت و هزینه بستری‌‌هایشان هم بسیار بالاست.

برای پیشگیری از گسترش اعتیاد به این مواد خصوصاً در بین جوانان چه باید بکنیم؟
رسانه‌‌ها، تأثیر بسیاری در بین جوانان، خانواده‌‌ها و جامعه دارند. رسانه‌‌ها در رابطه با بیماری ایدز و قرص‌‌های روان‌‌گردان در چند سال اخیر، اقدامات خوبی انجام داده‌‌اند، ولی با توجه به حساسیت موضوع، بازهم کم‌‌کاری شده است! ما اگر بتوانیم فیلم و برنامه‌‌هایی بسازیم که به خانواده‌‌ها آگاهی بدهد، می‌‌تواند تأثیر بیشتری داشته باشد. ما هرچه برنامه‌‌های کارشناسی‌‌شده بسازیم، بازهم کم است. هر چه گفته‌‌های ما علمی‌‌تر و اصولی‌‌تر باشد و عوارض این مواد را بهتر به‌‌گوش جوانان برسانیم، در کاهش مصرف این مواد مؤثرتر است. مثلاً ما وقتی از معتادان به موادمخدر که بعد از مدتی می‌‌روند سراغ مصرف شیشه می‌‌پرسیم چرا رفتید سراغ شیشه؟ می‌‌گویند که شیشه درمان اعتیاد است. اگر صدا و سیما به‌‌همین یک موضوع بپردازد، شاید دست‌‌کم 50-60 هزار نفر، از مصرف شیشه که مخرب‌‌تر از است، دست می‌‌کشند. پس باید رسانه‌‌ها، جوانان و خانواده‌‌ها را از خطری که در کمین آنهاست، آگاه کنند تا شاید به‌‌زودی شاهد جامعه‌‌ای به‌‌دور از اعتیاد به مواد روان‌‌گردان و مخدر باشیم.